Bỏ nghiệm thu PCCC: Khi trách nhiệm đánh giá rủi ro chuyển từ Nhà nước sang thị trường

Từ ngày 1/7/2026, thủ tục nghiệm thu phòng cháy chữa cháy đối với công trình và phương tiện giao thông chính thức được bãi bỏ theo Nghị quyết 66. Chủ đầu tư tự nghiệm thu, tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các yêu cầu an toàn; cơ quan quản lý nhà nước chuyển trọng tâm sang hậu kiểm trong quá trình vận hành.

Đây là một bước cải cách đáng chú ý.

Trong nhiều năm qua, thủ tục nghiệm thu PCCC là một trong những điều kiện quan trọng trước khi công trình được đưa vào sử dụng. Việc bãi bỏ thủ tục này giúp giảm thời gian, chi phí và các công đoạn hành chính cho doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với xu hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đang được áp dụng ở nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, từ góc độ quản trị rủi ro và bảo hiểm, một câu hỏi rất thực tế xuất hiện:
Khi không còn văn bản nghiệm thu của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ dựa vào đâu để đánh giá một công trình mới hoàn thành có thực sự an toàn trước khi cấp đơn bảo hiểm cháy nổ?

Bởi rủi ro vật lý không biến mất chỉ vì một thủ tục hành chính được bãi bỏ.

Một hệ thống sprinkler có thể chưa vận hành đúng công suất thiết kế.

Một trạm bơm chữa cháy có thể chưa được thử tải đầy đủ.

Một nhà máy có thể thay đổi bố trí sản xuất so với hồ sơ ban đầu.

Một trung tâm thương mại có thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu trên giấy tờ nhưng vẫn tồn tại những điểm yếu đáng kể khi đi vào vận hành thực tế.
 

Trong quá khứ, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm xem văn bản nghiệm thu PCCC như một trong những cơ sở quan trọng để đánh giá khả năng chấp nhận bảo hiểm. Khi mắt xích này không còn tồn tại, trách nhiệm xác minh thực tế đương nhiên phải chuyển sang một chủ thể khác.

Đó chính là thị trường.

KINH NGHIỆM VÀ THÔNG LỆ QUỐC TẾ
Tại các thị trường bảo hiểm phát triển như Anh, Mỹ, Singapore hay Australia, việc đánh giá rủi ro từ lâu không phụ thuộc vào một biên bản chấp thuận hành chính. Các quyết định nhận bảo hiểm đối với tài sản lớn thường dựa trên khảo sát hiện trường, đánh giá kỹ thuật độc lập và các tiêu chuẩn quản trị rủi ro được quốc tế công nhận.

Đối với một nhà máy lọc dầu, một nhà máy điện hay một tổ hợp thương mại trị giá hàng trăm triệu USD, không một nhà bảo hiểm hoặc tái bảo hiểm nào chỉ dựa vào giấy phép để đưa ra quyết định nhận bảo hiểm. Họ dựa vào những gì thực sự tồn tại tại hiện trường.

Chính vì vậy, việc bãi bỏ nghiệm thu PCCC có thể được nhìn nhận không chỉ là một cải cách thủ tục hành chính, mà còn là dấu mốc cho thấy Việt Nam đang từng bước chuyển từ mô hình quản lý dựa trên phê duyệt sang mô hình quản lý dựa trên đánh giá rủi ro.
 

VAI TRÒ CỦA KHẢO SÁT RỦI RO ĐỘC LẬP (RISK SURVEY)
Trong bối cảnh đó, khảo sát rủi ro độc lập (risk survey) sẽ ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng trong quy trình cấp đơn bảo hiểm cháy nổ. Điều này không phải để thay thế vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, mà để giúp doanh nghiệp bảo hiểm, nhà tái bảo hiểm và khách hàng có một cái nhìn khách quan về mức độ an toàn thực tế của tài sản được bảo hiểm.

Tại Hanoi Re, hoạt động khảo sát và tư vấn quản lý rủi ro đã được triển khai trong nhiều năm đối với các ngành công nghiệp trọng yếu như lọc hóa dầu, năng lượng, điện – điện tử, hạ tầng, đóng tàu và các tổ hợp thương mại quy mô lớn. Các đánh giá được thực hiện trực tiếp tại hiện trường, tập trung vào những yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến tần suất và mức độ nghiêm trọng của tổn thất, thay vì chỉ dừng lại ở việc rà soát hồ sơ.

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những doanh nghiệp có hệ thống quản lý rủi ro tốt không chỉ giảm tổn thất mà còn có khả năng tiếp cận bảo hiểm thuận lợi hơn, với điều kiện và chi phí bảo hiểm cạnh tranh hơn. Đó cũng là hướng đi mà thị trường bảo hiểm Việt Nam có thể kỳ vọng trong giai đoạn tới.

Một thủ tục hành chính được tinh giản là tín hiệu tích cực cho môi trường kinh doanh.

Nhưng điều đó không làm thay đổi bản chất của rủi ro.

Nó chỉ làm thay đổi chủ thể chịu trách nhiệm đánh giá rủi ro.

Và khi trách nhiệm ấy chuyển từ Nhà nước sang thị trường, năng lực đánh giá rủi ro độc lập sẽ
trở thành yếu tố quyết định chất lượng của mỗi đơn bảo hiểm được cấp ra.
 

* Bài viết thể hiện góc nhìn chuyên môn sâu về sự chuyển dịch từ Tiền kiểm sang Hậu kiểm, định hình lại năng lực lõi (Underwriting & Risk Engineering) của ngành Bảo hiểm và Tái bảo hiểm tại Việt Nam trước cột mốc lịch sử 01/07/2026.